Op donderdag 8 februari 1945 werd de buurtschap Dale bij Aalten opgeschrikt door een verwoestend bombardement. Terwijl geruchten over het naderende einde van de Tweede Wereldoorlog voor hoop zorgden, sloeg het noodlot toe. Elf mensen, onder wie jonge kinderen en onderduikers, kwamen om het leven.

Een fatale vergissing

Die dag lieten drieëndertig Amerikaanse B-26 Marauder-bommenwerpers hun dodelijke last vallen boven de Elshoek en het Grevink. Vermoedelijk dachten de vliegers dat zij zich nog boven Duits grondgebied bevonden toen ze hun bommen lieten vallen. In het gebied stonden schuren en een schoorsteen van de blekerij van Driessen. Wellicht werd het aangezien voor Duitse industrie. Een vergissing met catastrofale gevolgen…

Chaos en doodsnood

De honderden afgeworpen splinterbommen zaaiden dood en verderf. De vele splinters vlogen horizontaal over de grond en menig mens en dier werd door de scherven getroffen. Het was een schokkend en bizar tafereel. De verbijstering was groot, het verdriet onpeilbaar. Een kakofonie van onmenselijk schreeuwen en brullen van mens en dier in angst en doodsnood. Overal lagen uiteengereten paarden, koeien, schapen, kippen en ganzen. Sommigen dieren leefden nog en moesten ter plekke uit hun lijden worden verlost.

Hulpdiensten, artsen en verpleegkundigen werden onmiddellijk naar het rampgebied gedirigeerd. De eerste medische zorg vond noodgedwongen plaats in het veld. Gewonden werden ter plekke in de modder behandeld. Op ladders, handkarren en paard en wagen werden de gewonden naar Huize Avondvrede aan de Hogestraat gebracht. De zwaar gewonden werden vervolgens overgebracht naar het noodhospitaal in Harreveld.

Getroffen boerderijen

Het bombardement eiste uiteindelijk elf mensenlevens en liet verscheidene anderen raakten voor het leven gehandicapt. De impact op specifieke gezinnen en boerderijen was groot:

• ’t Olde Nooitgedacht (fam. Neerhof): De onderduiker Joop de Rhoon (18) uit Rotterdam werd dood aangetroffen in de keuken.

• De Gliewe (fam. Hogenkamp): Dochter Anna (22) en zonen Herman (15) en Jozef (6) kwamen hier om het leven. Dit gezin had een half jaar eerder ook al zoon Johan (17) verloren aan difterie.

• Beekenhuus (fam. te Grootenhuis): Deze boerderij werd volledig verwoest. Hier vielen vier slachtoffers: de kinderen Arie (12) en Teun (10) te Grootenhuis, en de ondergedoken broers Hendrik (33) en Gerrit (26) Stronks.

• ’t Nooitgedacht (fam. Eppink): De onderduiker Mink van der Harst (25) uit Scheveningen werd buiten dodelijk getroffen door granaatsplinters.

• Boerderij fam. Brus: De 62-jarige Gerrit Brus overleed direct. Zijn vrouw Sientje Brus-Stronks (63) bezweek enkele dagen later in het noodhospitaal in Harreveld aan haar verwondingen.

Lijst van slachtoffers en begraafplaatsen:

• Anna Hogenkamp (22) – RK begraafplaats Piet Heinstraat, graf nr. A13
• Herman Hogenkamp (15) – RK begraafplaats Piet Heinstraat, graf nr. A13
• Jozef Hogenkamp (6) – RK begraafplaats Piet Heinstraat, graf nr. A13
• Arie te Grootenhuis (12) – Oude begraafplaats, Varsseveldsestraatweg, graf nr. 68
• Teun te Grootenhuis (10) – Oude begraafplaats, Varsseveldsestraatweg, graf nr. 68
• Hendrik Stronks (33) – Oude begraafplaats, Varsseveldsestraatweg, graf nr. 570
• Gerrit Stronks (26) – Oude begraafplaats, Varsseveldsestraatweg, graf nr. 570
• Joop de Rhoon (18) – Begraafplaats Berkenhove, graf nr. 370
• Mink van der Harst (25) – Begraafplaats Berkenhove, graf nr. 371
• Gerrit Brus (62) – Begraafplaats Berkenhove, graf nr. 372
• Sientje Brus-Stronks (63) – Begraafplaats Berkenhove, graf nr. 372

Monument

Kort na de tragedie stapelde Jan te Grootenhuis, die twee broertjes had verloren, stenen van de fundamenten van het verwoeste huis van de familie Hogenkamp op als een provisorisch monument. Jan emigreerde in de jaren vijftig naar Canada, maar kwam nog regelmatig terug naar Dale.

Toen hij in 1987 opnieuw Dale bezocht, ontdekte hij dat ‘zijn’ monumentje bij de ruilverkaveling was verdwenen. De stenen waren door de buren veilig gesteld. Kort daarna werd het initiatief genomen om een blijvend monument te realiseren. In 1988 onthulde Jan te Grootenhuis het blijvende gedenkteken op de hoek van de Grevinkweg en de Aladnaweg, waarbij burgemeester Tijmen Bouwers de eerste krans legde.

Bronnen:

• Als ik ze maar eens weer kon zien (Hans de Beukelaer)
  
• Aalten in Oorlogstijd (J.G. ter Horst)
  
• Er op of er onder (G.W. Vaags)
  
• Oorlogsdagboek (Peter van Essen)
  
• Interview Karel Aversteeg (Louis Veldhuis en Gerrit Nijman)
  
• © Collectie Nationaal Onderduikmuseum Aalten

Gerrit Brus (62) en Sientje Brus-Stronks (63)

Anna Hogenkamp (22), Herman Hogenkamp (15), Jozef Hogenkamp (6)

Mink van der Harst (25)

Arie te Grootenhuis (12) en Teun te Grootenhuis (10)