Frits Landau (* 28 nov 1905 – † nov/dec 1943, Aalten)
Amalia Landau-Lorch (* 20 dec 1902 – † nov/dec 1943 Aalten)

Frits Landau werd op 28 november 1905 geboren als tweede kind van Louis Landau en Telza Kan (gehuwd op 9 september 1903). Hij had een oudere broer, Ernst Eduard (geboren 2 juni 1904); twee andere kinderen uit het gezin overleden op jonge leeftijd. Vader Louis Landau had voor zijn huwelijk tien jaar in de Verenigde Staten verbleven en daarmee het Amerikaans staatsburgerschap verworven. Na het overlijden van hun ouders (Louis in 1928 en Telza in 1934) kwamen beide broers op basis van dit staatsrecht eveneens in aanmerking voor de Amerikaanse nationaliteit.

Wanneer de oorlogsdreiging voor Nederland begin 1940 toeneemt, adviseert de Verenigde Staten haar staatsburgers het land te verlaten. Ernst Eduard maakt gebruik van dit recht en vertrekt naar Amerika. Zijn vrouw Paulina (Paula) Philips en hun zoontje Louis volgen hem later via een moeizame gevangenenruil. Frits besluit echter in Nederland te blijven.

Leven in Aalten

Frits Landau, van beroep handelsreiziger, stond bekend als een vrijbuiter. Hij handelde voornamelijk in vee, zowel in de omgeving van Aalten als over de grens in Duitsland. Hij woonde aan de Heurne 33 (tegenwoordig Bocholtsestraatweg 70). Frits zette graag de bloemetjes buiten. Hij had een reputatie als rokkenjager en was niet vies van een borrel.

Op 20 juni 1942 verloofde Frits zich met Amalia Sara Lorch (geboren op 20 december 1902 in Bocholt). Het stel trouwde kort daarna, op 6 augustus 1942. Op 17 maart 1943 werd in het bevolkingsregister van Aalten vermeld dat Frits met onbekende bestemming was vertrokken. Opvallend is dat Amalia niet in het bevolkingsregister stond ingeschreven.

Onderduik en conflict

Na hun huwelijk trok het echtpaar in bij de familie Schaap aan ’t Dal 8 (thans ’t Dal 1). Niet lang daarna doken zij onder op de boerderij van de familie Bauhuis in Dale (Welinkweg 4), waar ook andere onderduikers verbleven. De onderduik viel Frits zwaar. Hij was onrustig, lastig en stelde voortdurend eisen. Onder meer door zijn zucht naar alcohol en, zoals hij het zelf noemde, ‘vers vrouwvlees’, dreef hij de familie Bauhuis tot wanhoop. Wanneer Frits meermaals dreigde de boel te verraden, werd de situatie onhoudbaar en wilde Bauhuis hem kwijt.

In de zomer van 1943 werden Frits en Amalia overgebracht naar boerderij ‘De Moâte’ van de familie Van Eerden (Aladnaweg 9). Hier ontmoetten zij de jonge Sallo van Gelder, die tijdelijk bij de familie verbleef na een miraculeuze ontsnapping aan deportatie. Amalia borduurde een zakdoekje voor hem, een relikwie dat Sallo altijd heeft bewaard. Echter, ook bij de familie Van Eerden bleef Frits voor problemen zorgen door zijn onberekenbare gedrag en herhaaldelijke dreigementen met verraad. Zo kon het niet verder. Er werd met het verzet gesproken over wat men met hem aan moest, maar men kwam niet tot een oordeel.

Liquidatie

Enkele mannen uit de illegaliteit besloten uiteindelijk zelf in te grijpen. Op een avond eind november of begin december 1943 werden Frits en Amalia opgehaald en meegenomen naar een plek in de buurt van de Vragenderweg in Barlo. Daar werden zij geliquideerd en begraven. Ondanks diverse zoekpogingen is hun graf tot op de dag van vandaag niet teruggevonden.

Herinnering

In Aalten zijn ter nagedachtenis aan Frits en Amalia Landau-Lorch Stolpersteine geplaatst bij de woning aan ’t Dal nr. 1.

Opmerkelijk:

In het naburige Bocholt (D) is aan de Ostmauer nr. 3 eveneens een Stolperstein voor Amalia geplaatst. Hier wordt haar naam vermeld als Aurelia Landau (geb. Lorch), geboren 1902 en gevlucht naar Holland en overleden 1943. Op hetzelfde adres ligt een Stolperstein voor Ruth Lorch (vermoedelijk haar dochter), geboren in 1923 en in 1942 gedeporteerd en vermoord in Izbica (Polen).

Bronnen:

• Zij waren Aaltenaren als wij… , auteurs: Hans de Beukelaer en Jessie Jongejans
  
• De Joodse gemeente in Aalten, auteur: Peter Lurvink
  
• ’t Ruwhof, hoo ut d’r hear ging, auteur G-H. van Eerden
  
• Aalten in Oorlogstijd, auteur: J.G. ter Host
  
• Aalten in Bezettingstijd, auteur: B de Joode
  
• Stolpersteine Bocholt (D), Wikipedia

Amalia en Frits Landau-Lorch (foto: Aalten Vooruit)

Het Joodsche Weekblad, 5 juni 1942

Aaltensche Courant, 28 augustus 1945

Stolpersteine Frits Landau en Amalia Landau-Lorch
voor ’t Dal nr. 1