(Bredevoort, 1922)

lid 3e compagnie DNB

Hielp in de Betuwe onder andere met het opruimen van explosieven

Hendrik Jan (Jan) Rijks werd op 9 januari 1922 in Bredevoort geboren aan de Landstraat 8. Hij kwam uit het tweede huwelijk van zijn vader met Hendrika Sophia Piek (*1893), waaruit zeven kinderen werden geboren. Uit het eerste huwelijk van zijn vader waren er al vier kinderen: Gerrit, Gijs, Nel en Appie. De kinderen uit het tweede huwelijk waren Hendrikus, Jan, Theo, Daatje, Riek, Herman en Johan.

Nadat vader Rijks in 1933 overleed, bleef moeder met dit grote gezin achter. Vader Rijks was koster van de Hervormde Gemeente; dit werk ging officieel over op een oudere broer van Jan, maar in de praktijk kwam het erop neer dat Jan het werk deed.

Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog woonde het gezin (vier of vijf kinderen waren inmiddels uit huis) in een deel van het pand aan de Landstraat 8. In het gebouw waren een manufacturenzaak en een meubelmakerij annex winkel gevestigd. Er waren regelmatig kostgangers over de vloer die in een ander deel van het pand woonden en zo bijdroegen aan de inkomsten. Jan Rijks was, evenals zijn vader en grootvader, zowel organist als koster van de Hervormde Gemeente in Bredevoort.

Onderduiken en ontsnapping

In het pand bevond zich op zolder een geheime ruimte waarin de zoons van het gezin regelmatig onderdoken omdat zij niet wilden deelnemen aan de Arbeitseinsatz. Een vriend van Jan, Willem te Brinke uit Lichtenvoorde, maakte eveneens verschillende malen gebruik van deze schuilplaats. Andersom doken de broers ook onder bij de familie Te Brinke in Lichtenvoorde. Tijdens de oorlog werden zij eens gearresteerd door de Landwacht, maar zij wisten rennend te ontkomen. Hoewel er een schot hagel op hen werd gelost en zij de korrels later zelf uit hun lichaam moesten verwijderen, bleven zij uit handen van de bezetter. Ruim na de oorlog trouwde Willem te Brinke met Riek Rijks, de zus van Jan.

Betrokkenheid bij het verzet

Volgens zijn dochters Helma en Martie heeft hun vader Jan, voor zover bekend, niet in het verzet gezeten. Uit archiefstukken van het NIOD (interview met Piet Leemreize) en een gesprek dat Ina Brethouwer voerde met Johan Rijks (broer van Jan), bleek echter dat er ook piloten in de Hervormde kerk van Bredevoort hebben gezeten, die vervolgens naar Lichtenvoorde werden gebracht. In beide verslagen werd de naam van Jan Rijks specifiek genoemd.

Deelname aan het Dutch National Battalion (DNB)

Waarschijnlijk werd Jan door zijn vriend Willem te Brinke gemotiveerd om na de bevrijding eind maart 1945 deel te nemen aan het DNB. Jan stond zelf minder op de voorgrond dan Willem, die feller was. Met de 3e compagnie kwamen zij in de Betuwe terecht, waar zij onder andere hielpen met het opruimen van explosieven. Waarschijnlijk zijn ze in juni of juli 1945 afgezwaaid en keerden zij terug naar huis.

Na de bevrijding

Op 29 maart 1951 trouwde Jan met Ria van Zuidam en stichtte een gezin. Zij bleven wonen aan de Landstraat 8, waar Jan de meubelverkoop overnam. Zijn moeder en zijn zus, die een handicap had, woonden ook in het pand en runden de manufacturenzaak. Later verhuisde deze zaak naar de overkant van de straat en nog weer later nam zijn zus de zaak over van “petten Oberink” aan de Köstersbulte in Aalten.

Jan was sociaal zeer betrokken; hij stond aan de wieg van de Bredevoortse Middenstandsvereniging (BREM), was medeoprichter en voorzitter van gymnastiekvereniging Prinses Margriet en initiatiefnemer van het Begrafenisfonds van de Hervormde Gemeente.

Jan Rijks