Vergeten Ausweis eindigt in fatale martelgang –
Johannes (Johan) Winkelhorst
Johannes (Johan) Winkelhorst
12 april 1903 – 30 april 1945 (42 jaar)
Omgekomen in Ravensbrück Duitsland
Begraafplaats Berkenhove, grafnr. 858 (gedenkplaat)
Johan Winkelhorst wordt geboren op 12 april 1903 in buurtschap Lintelo te Aalten. In 1928 trouwt hij met Johanna Theodora te Grotenhuis. Samen met hun 7 kinderen (geboren in de periode 1928-1936) wonen ze aan de Hogestraat in Aalten. Johan is varkenshandelaar van beroep. Donderdag 17 augustus 1944 in de ochtend groet hij zijn vrouw en vertrekt naar Groenlo om daar borstels en bezems te kopen. Daar wordt hij op de markt aangehouden door twee Nederlandse SS-ers in uniform, werkzaam voor het Arbeidsbureau Winterswijk. Ze vragen naar zijn Ausweis. Die heeft hij niet bij zich, waarna ze hem meenemen naar Winterswijk.
Zijn vrouw krijgt pas twee dagen later per telegram bericht, dat haar man is ingesloten in het politiebureau te Winterswijk en dat zij hem daar kan opzoeken. Johan vertelt haar dat hij die middag wordt overgebracht naar de Sicherheitsdienst te Arnhem. Van daaruit komt hij terecht in kamp Amersfoort. Kort daarna wordt hij overgeplaatst naar het beruchte strafkamp Erika in Ommen. Om daarna, enkele weken later, weer terug te keren naar kamp Amersfoort.
Na Dolle Dinsdag, 5 september 1944, wordt hij samen met 1400 andere gevangenen, vanuit kamp Amersfoort, op transport gesteld naar Neuengamme. Slechts 70 van hen, zullen uiteindelijk de oorlog overleven. Vanuit Neuengamme gaat het naar kamp Husum.
Dagelijks worden de gevangenen naar de kust gebracht om, onder barre omstandigheden, tankgrachten van 6 meter breed en 2 meter diep uit te graven. Vaak staan ze met blote voeten in sandalen in het koude water. Met slechts dunne gevangenkleding aan, moeten ze het zware werk verrichten. Velen sterven door uitputting en ziektes. Anderen worden, als ze in de ogen van de Kapo’s, (Kamp Polizei) niet hard genoeg werken, doodgeknuppeld. Eind van december keren de gevangenen terug naar Neuengamme.
Wanneer in het voorjaar de Geallieerden verder oprukken in Duitsland worden de gevangenen onder mensonterende omstandigheden van het ene kamp naar het andere kamp gesleept. Begin april worden de gevangenen vanuit Wattenscheid, zonder water en brood, in veewagons gepropt en rijdt de trein kris kras door Duitsland. Velen bezwijken door honger en dorst. Ook wordt de trein beschoten nog een keer beschoten door Russische jagers. Na acht dagen komt de trein uiteindelijk aan in het bekende vrouwenlager Ravensbrück, nabij Berlijn.
Het kamp zit propvol met gevangenen en als uiteindelijk het kamp door de Russen wordt bevrijd, zijn er velen die in het zicht van de bevrijding alsnog overlijden. Zo ook Johan Winkelhorst. Als sterfdatum wordt 30 april genoemd.
28 juni 1945 komt de predikant van de N.H. kerk, Ds. van Petegem, bij mevr. Winkelhorst om te vertellen dat haar man in concentratiekamp Ravensbrück is overleden.
Veertien dagen later bevestigt Jan Tolkamp die Ravensbrück overleeft, dat Johan Winkelhorst op 30 april 1945 daar is gestorven.
Mevr. Winkelhorst heeft nooit een officieel bericht gekregen dat haar man was overleden…
Zo eindigt een vergeten Ausweis in Groenlo, na een ware martelgang, in een onvoorstelbaar wreed einde in Ravensbrück.
Bronnen:
Dossier Politieke recherche Doetinchem no. 3244 d.d. 12.9.1946
Memoires Jan Tolkamp: Hoe overleef je vijf concentratiekampen.
Dochters Liza en Gerda Winkelhorst, en schoondochter Gerda Winkelhorst-Janssen.
Onderzoek: Ina Brethouwer
©Archief: Nationaal Onderduikmuseum
Johan Winkelhorst
12 april 1903 – 30 april 1945 (42 jaar)
Omgekomen in Ravensbrück Duitsland
Begraafplaats Berkenhove, grafnr. 858 (gedenkplaat)
Graf van Johan Winkelhorst met gedenkplaat
Documenten van Johan Winkelhorst uit Kamp Amersfoort
