Huib (98) keert terug naar zijn onderduikadres voor één vraag: waar is mijn persoonsbewijs gebleven?

Hij stapt uit de auto, kijkt om zich heen en wijst dan zonder aarzelen naar een stuk land. „Daar was het ongeveer.” Huib de Jong mag dan jaren niet in Aalten geweest zijn, de 98-jarige herkent de plek waar hij als 16-jarige jongen ondergedoken zit, direct.
De Jong is in de Achterhoekse plaats vanwege een zoektocht die hem al jaren bezighoudt. Ergens hier ligt, of lag, zijn persoonsbewijs.
Hij geeft het af aan het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog nadat hij vlucht vanuit het westen. Sindsdien heeft hij het document nooit meer teruggezien. „Ik wil weten waar het gebleven is.”

‘Duitsers gingen zee op om doelwitten te vernietigen’
Het verhaal van De Jong begint in IJmuiden. Daar groeit hij op en zit hij op school. Tot de Duitsers zijn school vorderden. De vader van De Jong besluit dat het goed voor hem is om aan het werk te gaan. Zo belandt hij als 15-jarige jongen op een scheepswerf.
Hij weet nog precies hoe het er daar in die tijd aan toe gaat. In de haven liggen snelle Duitse boten, uitgerust met lanceerbuizen voor torpedo’s. „De Duitsers gingen de zee op richting Engeland, om daar doelwitten te vernietigen. Ze keerden terug en kwamen erachter dat enkele eigen boten beschoten waren.”
De Jong moet aan de beschadigde vaartuigen werken, maar dat lukt hem niet.
Kort daarna klinkt er een waarschuwing van een vrouw uit het verzet: „Ik kom je halen, je moet hier weg”, vertelt De Jong. Ze zet hem op de trein naar Aalten, waar hij een onderduikadres krijgt aan de Gandvoortweg. De plek waar hij uiteindelijk tot het einde van de oorlog verblijft.

‘Ze werden vaak verstrekt aan Joden’
Het leven als onderduiker is zwaar. Bij gevaar moet De Jong vluchten. Zijn schuilplek is een ruimte onder de grond, met net genoeg plek voor een paar mensen. „Het was nat, vochtig en krap met strobedden”, herinnert De Jong zich.
Zijn persoonsbewijs geeft hij in die periode af aan Jan Prinsen van boerderij Hunink. „Ze hadden het nodig voor het vervoer van mannen naar elders”, is de uitleg die De Jong destijds krijgt. Hij bezoekt ook het Nationaal Onderduikmuseum in Aalten in de hoop meer te weten te komen over het papierwerk.

Geschiedenisliefhebber en Aaltenaar Gerrit van Eerden legt hem in het museum uit wat er waarschijnlijk met zijn bewijs is gebeurd: „Ze werden vaak verstrekt aan Joden.” Door gebruik te maken van andermans persoonsbewijzen, konden Joden vrijer reizen. Hun eigen persoonsbewijs was aan de voor- en achterzijde bedrukt met een grote ‘J’. De kans dat het document van De Jong nog bestaat, schat Van Eerden klein in. „Ze zijn soms ook vernietigd.”

Geen persoonsbewijs, wél een foto
Frouke Harmsen van het Onderduikmuseum bevestigt dat het persoonsbewijs niet is gevonden in Aalten. Maar ze heeft iets anders voor De Jong. „We hebben wel een boek over Barlo, waar je in staat. Dat sturen we op.” In dat boek staat een foto van een jonge Huib de Jong, 16 of 17 jaar oud, met zijn hoofd uit de schuilplaats gestoken.

Na de bevrijding van Aalten door de Engelsen meldt De Jong zich aan bij de Mariniersbrigade in Groenlo. Hij is dan 17 jaar. „Ik moest mijn persoonsbewijs tonen en mijn ouders om toestemming vragen. Maar ik had dat bewijs niet meer. Ik heb daarom maar gezegd dat ik 18 was en mijn persoonsbewijs had gebruikt in het verzet.” Het lukt. De officier geeft hem toestemming om zich aan te melden. De volgende dag al vertrekt hij met een grote groep Achterhoekers naar Engeland en Schotland voor de opleiding tot marinier.

Liefde op het eerste gezicht
In 1950, na ook drie jaar in Indië te zijn geweest, keert De Jong terug naar IJmuiden. Op straat herkende een oud-klasgenote hem: Atie van Wolferen. Ze nodigde hem uit voor thee bij haar ouders. Het werd liefde op het eerste gezicht. Ze trouwden nog datzelfde jaar, kregen een zoon en later kleinkinderen en bleven bijna zeventig jaar getrouwd tot zij overleed.
Nu heeft Huib de Jong zijn persoonsbewijs niet teruggevonden. Maar wat hij wél heeft, is een leven vol verhalen. Wat hij ervan leerde? „Nuchter blijven.”

Bron: De Gelderlander – Vera Moison. Foto: © Jan Ruland van den Brink

Henk de Jong (Huig Elias) of Huib van ’t Gandvoort zoals hij in de onderduik werd genoemd.  © Jan Ruland van den Brink

98 -jarige Huib de Jong in gesprek met Martin Meijerink bij de boerderij aan de Gandvoortweg in Barlo, zijn onderduikplek.
© Jan Ruland van den Brink