Het zijn de persoonlijke verhalen die de Tweede Wereldoorlog levend houden. Hieronder vindt u een aantal voorbeelden van verhalen uit onze museumcollectie. Deze verhalen van gewone mensen in ongewone tijden kunnen alleen maar tot stand komen met hulp van veel mensen. Als uzelf – of iemand die u kent – een verhaal heeft over verzet, onderduik en bevrijding dat u met ons wilt delen, dan horen wij het graag van u! Ook ontvangen wij graag brieven, documenten en foto’s of namen van onderduikers en waar ze zaten ondergedoken. Gooi niets weg van dit unieke materiaal, wij zijn u dankbaar en zijn er blij mee!

Sinds 30 maart 2020 is er gelegenheid om de Oorlogsgraven op de begraafplaatsen in Aalten, Bredevoort en Dinxperlo te bezoeken. De graven zijn uniform gemarkeerd met bordjes met daarop de naam, geboortedatum, sterfdatum en omschrijving van de gebeurtenis. Hun verhalen worden hieronder als eerste weergegeven. Vervolgens vindt u een een verzameling andere verhalen

Verhalen bij oorlogsgraven Aalten en Bredevoort

‘Ome’ Jan Wikkerink en Dela Wikkerink-Eppink

Jan Wikkerink is in de Achterhoek de grote leider van de L.O. Zijn vrouw Dela is een spil in het Verzet. Hun woning aan de Patrimoniumstraat is een opvang- en doorgangshuis waar veel opgejaagde mensen hun toevlucht vinden.

Arend Jan Jansen

Arend Jan Jansen woont op een afgelegen boerderij in Lintelo. Hij is op zondag 30 januari 1944 in de Westerkerk waar hij bij de razzia wordt opgepakt. Via Arnhem gaat hij naar Kamp Amersfoort. Op 21 mei 1944 wordt hij ernstig ziek opgenomen in de ziekenbarak.

Bartha te Winkel-Bloten

Bartha Bloten is getrouwd met Johan te Winkel, kringleider van de NSB in Winterswijk, al moet Bartha daar niets van hebben. Naast overtuigd Nationaal Socialist, is Johan ook zeer gelovig. Dit leidt tot een opmerkelijk incident in de gereformeerde kerk in Winterswijk.

Bombardement Dijkstraat 24 maart 1945

Zaterdag 24 maart 1945 duiken boven Aalten plotseling vliegtuigen gierend omlaag. Een deel van de textielfabriek en het kantoor van Driessen wordt plat gebombardeerd. Ook de fabriek van de Aaltense Tricotagefabriek (ATF) verandert in een puinhoop.

Bombardement Kruisstraat 24 februari 1945

De bommen die zaterdag 24 februari 1945 in het centrum van Aalten terecht komen op en rond het kruispunt Kruisstraat en Prinsenstraat hebben desastreuze gevolgen: 8 mensen komen om, er vallen enkele gewonden en er is een enorme ravage.

Bommen bij de R.K. kerk en Pastorie 28 januari 1945

Deze middag breken plotseling enige Jabo’s door het wolkendek en laten hun bommenlast vallen. Op de Kemena, de Admiraal de Ruijterstraat en Stationsstraat blijft het bij materiële schade. Erger is het bij de R.K. kerk.

Bommenregen in Dale

Donderdag 8 februari 1945 – Drieëndertig B-26 Marauders bommenwerpers laten deze dag hun dodelijke last vallen boven de Elshoek en het Grevink in Dale. Het heeft verschrikkelijke gevolgen. De honderden splinterbommen zaaien dood en verderf.

De familie Hogenkamp

De familie Hogenkamp in Dale wordt zwaar getroffen in de oorlog. Het gezin telt zes kinderen en verloor er vier.

Dokter der illegaliteit

Joop der Weduwen, huisarts te Aalten, raakt vanaf het begin van de oorlog betrokken bij het verzet in de Achterhoek. Hij biedt actief hulp aan mensen die door de Duitsers worden gezocht.

Een bevrijding met tranen

Het gezin De Vries bestond uit vader, moeder en negen kinderen. Ze woonden in een klein huisje aan de Hozenstraat in Bredevoort en hadden een karig bestaan. Tijdens de oorlog werd het gezin dubbel getroffen door het noodlot.

Een dodelijk spel

Het is kort na de bevrijding van Aalten. In de middag van 4 april 1945 vinden drie kinderen tijdens het spelen in een sloot een projectiel. Onwetend wat ze in handen hebben, gooien ze het naar elkaar toe.

Een zwaar getroffen gezin in Barlo

Het gezin van meester Weenink en zijn vrouw is in de Oorlog het zwaarst getroffen. Zes van hun kinderen verliezen hun leven als gevolg van het Oorlogsgeweld.

Eerste Aaltense burgerslachtoffer

Op 21 januari 1941 voeren de Engelsen een luchtaanval uit op Bocholt, net over de grens bij Aalten. Er zijn daar op dat moment echter ook Nederlanders tewerkgesteld, zo ook Arnold Betting.

Fatale nieuwsgierigheid

Vader en zoon van der Zwan zijn als evacués ondergebracht bij de familie Onnink. De Duitsers hebben er ook een ‘Schreibstube’ ingericht. Op een dag ziet de 13-jarige Jan van der Zwan het pistool van de SS-kommandant liggen.

Fina Wijkamp

8 maart 1945 is de lucht boven Aalten vol overtrekkende bommenwerpers. Plotseling suist er een projectiel over het dorp en explodeert met een enorme knal, midden in het centrum. De 20-jarige Fina Wijkamp wordt getroffen.

Gebroeders Vermeulen

Amsterdammer Wim Vermeulen zit in Barlo ondergedoken. Op zondag 25 maart 1945 bezoekt zijn broer Aldert hem en ze besluiten een wandeling te maken. Ze lopen op de Bolwerkweg als plotseling een Jabo naar beneden duikt.

Geertje van Triet

Reeds in het najaar van 1940 vallen in het Aaltense Goor en de Wolboom de eerste bommen. Ook in 1941 is het regelmatig raak. Veel mensen zijn bevreesd dat het ook slachtoffers zal gaan eisen. In de nacht van 8 op 9 maart 1942 wordt die vrees bewaarheid.

Gerrit Hendrik Brinkman

Gerrit Hendrik Brinkman trouwt begin jaren 40 met Johanna Berendina Mateman, beiden uit Aalten. Het paar gaat wonen in Zutphen. Op 6 april breken daar felle gevechten los met vele doden tot gevolg.

Gerrit Jan Wevers

De 22-jarige Jan Wevers zit ergens in IJzerlo of Lintelo ondergedoken. Op een avond is hij op bezoek bij de familie Nijman op de Heelweg omdat hij verkering heeft met de dochter des huizes. Het is al ruim na Spertijd als hij weer op weg gaat naar zijn onderduikadres.

Hans Wiggers

Hans Wiggers is een zoon van Wiggers van de timmerfabriek Luimes en Wiggers. Na de bevrijding van Aalten meldt Hans zich vrijwillig aan bij het Dutch National Battalion (DNB).

Hendrik Heideman

Als de bezetter dreigt 11 mannen dood te schieten als er zich niet voldoende mannen melden voor de arbeidsinzet, is Hendrik Heideman één van velen die zich aanmelden.

Hendrik Willem Obbink

Wim is een opgewekte en sociale jongeman. Van september 1944 tot de bevrijding van Aalten op 30 maart 1945 houdt Wim een dagboek bij. Veel facetten van het leven in deze donkere Duitse bezettingstijd worden beschreven.

Het noodlot van een ‘spitter’

Op 24 maart 1945 is het in de hele regio onrustig. De hele dag doorkruisen Jabo’s (jachtbommenwerpers) het luchtruim op zoek naar vijandelijke doelen.

Jacob Willemsen

Als het paard en wagen van Jacob Willemsen door de Duitsers wordt gevorderd, eist hij dat hij zijn trouwe viervoeter mag vergezellen. In de buurt van Haaksbergen wordt de colonne door jachtvliegtuigen onder vuur genomen.

Kees Ruizendaal

Kees Ruizendaal, marechaussee te Aalten, verbergt Joden bij boeren, vormt een knokploeg, pleegt overvallen op distributiekantoren en voert liquidaties uit op collaborateurs. Zijn schuilnaam is Zwarte Kees.

Kniertje Roeleveld

Kniertje Roeleveld is een dochter van een NSB-er die ook bij de Landwacht actief is. Op een zekere dag is verzetsman Bernard Aversteeg vlakbij op bezoek als opeens de Landwacht ten tonele verschijnt.

Lena Henrica Ebbeskamp-Huls

In de ochtend van 26 maart 1945 duiken plotseling Jabo’s boven Aalten naar beneden. Met een daverend geluid razen ze over het dorp. Ze laten bommen vallen en mitrailleurkogels slaan overal in.

Slachtoffer van de Kerkrazzia

Op 30 januari 1944 wordt Johan Korten samen met 47 andere jongemannen opgepakt bij de razzia op de kerken in Aalten. Hij komt in kamp Amersfoort terecht en moet verdedigingswerken graven bij vliegbasis Soesterberg.

Slachtoffer van tewerkstelling

De 20-jarige Albert Lammers behoort tot een groep werknemers van Dutch Button Works in Bredevoort die in Duitsland te werk worden gesteld. Kort na aankomst in Duitsland wordt hij ernstig ziek opgenomen in een ziekenhuis.

Slechts één dag in Vrijheid

Herman Huinink is verbonden aan de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten (N.B.S.). Op 31 maart 1945 is een groep van de N.B.S. bezig met zuiveringen van Duitse weerstandsnesten en raakt slaags met Duitse Falschirmjägers.

Vader en zoon Hiddink

In 1943 is er nauwelijks een week voorbij als op 8 januari 1943 boven Lintelo een luchtgevecht plaatsvindt. Een vliegtuig laat zijn last vallen en een zware bom ontploft in de nabijheid van de boerderij van Hiddink, in Lintelo.

Vergissings-bombardement

Op 22 februari 1944 voeren de geallieerden een ‘vergissings-bombardement’ uit op Nijmegen. Onder de slachtoffers bevindt zich de 40-jarige spoorwegbeambte Wilhelmus Petrus de Graaff uit Aalten.

Vijf Aaltense slachtoffers nabij Gendringen

Vanaf oktober 1944 worden steeds meer mannen door de Duitsers gedwongen tot dwangarbeid. Als de opkomst te laag is worden vooraanstaande inwoners gegijzeld en dreigt men hen dood te schieten.

Willy Roters

Het gezin Roters woont op het Tuindorp. Het zijn Rijksduitsers. Roters is tijdens de oorlog opgeroepen om dienst te doen als soldaat, maar komt na een maand al weer thuis en keert niet meer terug naar Duitsland.

Meer verhalen

“Oh, lieve Annie!”

Kees (“Rakie”) Verheul uit Amsterdam zat ondergedoken bij de familie Ebbers in de Aaltense Heurne en was smoorverliefd op buurmeisje Annie Obbink van boerderij ‘t Slaa. Grada Ebbers en de tweeling Rieky en Inie Ebbers weten het nog goed.

Als opgejaagd wild

Thea en Wolfgang kennen elkaar van de joodse jongerenvereniging in Winterswijk. Wolfgang is toen Hitler aan de macht kwam van Duitsland naar Nederland gevlucht. Thea is in Winterswijk geboren en woont met haar familie boven de kledingwinkel van haar ouders.

Anne Reiring

Anne is in 1940 vijftien jaar oud en het tweede kind van Johannes en Gesina Reiring. Het gezin woont op boerderij Beusink in Dale. De boerderij wordt een toevluchtsoord voor arbeidsweigeraars, de Rus Iwan en circa 25 Franse vluchtelingen en vliegeniers.

De Dames Jolink

De zusters Minnie en Gerrie Jolink uit Varsseveld zorgden voor vele onderduikplekken in Varsseveld en omgeving in de Tweede Wereldoorlog. De zusters zijn echter zelf verraden en uiteindelijk in concentratiekamp Ravensbrück aan de ontberingen overleden.

Frank Dell

Op 15 oktober 1944 stort de Britse Mosquito bommenwerper van piloot Frank Dell neer bij Münster. Frank vlucht en komt terecht in Lintelo. Daar raakt hij betrokken bij het verzet. In zijn boek beschrijft hij de fatale gebeurtenissen die daar plaatsvonden.

Gemmeker, commandant van kamp Westerbork

Hij was het vriendelijke gezicht van het nazi-kwaad: Albert Gemmeker, commandant van kamp Westerbork. Hij staat te boek als een correcte commandant, die volhield niet te hebben geweten wat er met joden in concentratiekampen gebeurde.

Ivy Philips

Ivy Philips, een joodse jongen van goede komaf, vluchtte samen met zijn vriend Frits Cohen op 15-jarige leeftijd uit Zutphen. Hij bracht in De Heurne bij het grensdorp Dinxperlo de oorlog door. Zij deden er zich voor als studenten die niet naar Duitsland wilden voor de Arbeidseinsatz.

Jennie Kempink

Jennie Kempink woonde samen met haar ouders op het adres Markt 12 in Aalten. Op zolder verborgen zij onderduikers. Markt 12 was voor hen een doorgangsadres naar een definitieve onderduikplaats. Toen de Duitsers hier de Ortskommandantur vestigden in de woonkamer, veranderde dit niet.

Joop Levy

Vanaf september 1942 zat Joop Levy samen met zijn ouders ondergedoken bij de familie Ebbers in Lintelo. Joop had daar geen vrienden om mee te spelen. Hij mocht ook niet naar buiten, waardoor hij zich erg verveelde. Op zijn achtste verjaardag kreeg Joop een grote verrassing.

Massaexecutie Rademakersbroek

Op 2 maart 1945 rond 8 uur ‘s ochtends worden 46 mannen gefusilleerd op een akker aan het Rademakersbroek bij Varsseveld in de Achterhoek. De jongste is 18, de oudste 65 jaar.

Ome Jan

‘Ome Jan’ Wikkerink was in de Tweede Wereldoorlog een belangrijk verzetsleider in Aalten. In zijn huis aan de Patrimoniumstraat in Aalten werd in 1942, onder andere met ‘Tante Riek’ uit Winterswijk de LO opgericht: de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers.

Over de grens

Het buitengebied van onze grensstreek was uitermate geschikt om als schuilplaats te dienen voor opgejaagden. Een rijk geschakeerd landschap, met bossen en veel struikgewas, talrijke boerderijen met schuren en destijds minder toegankelijke toegangswegen,

Peter van Essen

Van Essen dook in 1943 onder om aan de Arbeitseinsatz of het concentratiekamp te ontkomen. Via Ome Jan Wikkerink kwam hij terecht op boerderij de Koekoek in Dale. In 2015 publiceerde hij zijn verhaal in boekvorm, getiteld ‘Above the Pigsty’.

Razzia op de kerken

Op zondag 30 januari 1944 hield de Duitse bezetter een razzia op de kerken van Aalten. Er werd jacht gemaakt op jonge mannen. 48 mannen werden na de dienst van de Chr. Gereformeerde Kerk en de Gereformeerde Westerkerk opgepakt en afgevoerd.

Roy Kay

In de nacht van 16 op 17 juni 1944 werd een Britse bommenwerper neergehaald boven de buurtschap Barlo bij Aalten. Zes van de zeven bemanningsleden kwamen om het leven. Roy Kay overleefde als enige deze crash.

Stille Metgezel

Ewald Heming en Elisabeth Schlattmann kennen elkaar al sinds 1933. Ze wonen in Stadtlohn, net over de grens in Duitsland en werken op hetzelfde kantoor. Hij is acht jaar ouder dan zij.In 1939 gaat hun vriendschap over in liefde. Hij is dan al opgeroepen voor het leger.

Tante Riek en Gradus Kobus

Een gesprek tussen Helena Theodora Kuipers-Rietberg (alias Tante Riek) en dominee Fredrik Slomp (alias Frits de Zwerver) in oktober 1942 wordt algemeen gezien als hèt moment, waarop de Landelijke Organisatie voor hulp aan onderduikers (LO) is ontstaan.

Contact

Stel hier uw vraag en wij beantwoorden deze zo snel als mogelijk.

0