‘Maler komm raus!’

Tekeningen en schilderijen Max van Dam (1910-1943 Sobibor)

Vereniging Het Museum Winterswijk heeft recent een schenking gekregen van 150 tekeningen van Max van Dam. De expositie in Winterswijk, Aalten en de expositie in Sobibor Polen sluit aan bij 2018 – Jaar van het Verzet.

De joodse kunstenaar Max van Dam werd in 1910 geboren in Winterswijk. Hij studeerde aan de Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen en ontving de prestigieuze Prix de Rome voor zijn werk. In de jaren ’30 maakte hij veel tekeningen en schilderijen die in verband kunnen worden gebracht met zijn socialistische idealen.

Nadat Max onderdook en probeerde te vluchten naar Zwitserland, werd hij opgepakt en naar vernietigingskamp Sobibor afgevoerd. Hij moest er portretten maken van SS’ers waaronder van Frenzel. Toen deze op een dag zag dat Van Dam in de rij voor de gaskamers stond, schreeuwde hij hem toe: “Maler, komm’ ‘raus”. Na het gereedkomen van Frenzels portret van is Van Dam alsnog vermoord, waarschijnlijk op 20 september 1943.

In 1941 kreeg Max, toen werkzaam vanuit een atelier aan de Zomerdijkstraat in Amsterdam, het bewijs van aanmelding dat hij ‘van Joodschen bloede’ was. Vanaf dat moment stond er op de voorkant en binnenzijde van persoonsbewijzen een grote zwarte J. Max besloot onder te duiken en kwam in Blaricum terecht.

Samen met Alice en Jacqueline de Jong-Weil – de vrouw en dochter van een bevriend echtpaar voor wie hij portretten had geschilderd – besloot hij via Frankrijk te vluchten naar Zwitserland. Vlak voor de grens met Zwitserland werd bij een controle ontdekt dat Max joods was en werd hij opgepakt. Hij werd op transport gesteld naar het Kamp Drancy, waar hij doorging met schilderen en doorgevoerd werd naar vernietigingskamp Sobibor waar hij portretten moest maken van SS’ers waaronder Frenzel. Toen deze zag dat Van Dam in de rij voor de gaskamers stond, schreeuwde hij hem toe: “Maler, komm’ ‘raus”. Na het gereedkomen van Frenzels portret van is Van Dam alsnog vermoord, waarschijnlijk op 20 september 1943.

Na de expositie in Winterswijk en Aalten zal een selectie van de werken geëxposeerd worden in Polen, waar 14 oktober 2018 de opstand herdacht zal worden die 75 jaar eerder plaats vond in Sobibor en waarbij tien Duitsers, twee Volksduitsers en acht trawniki’s werden gedood.

Circa driehonderd gevangenen wisten het kamp te ontvluchten, maar de meesten kwamen om bij de klopjacht die daarop volgde. De meeste Joden die in het kamp waren achtergebleven werden gedood. In november werden de nog resterende dertig Joden vermoord waaronder Max van Dam, die er als ‘werkjood’ rond 20 september 1943 is vermoord.

Activiteiten en locaties

  • In het Nationaal Onderduikmuseum is een gedeelte te bezichtigen in ons Marktcafé van 1 juni t/m 16 september 2018.
    Openingstijden: dinsdag t/m zaterdag van 10 – 17 uur en zondag van 13 – 17 uur.
  • Tevens in de Synagoge Aalten van 1 juni t/m 8 september, op woensdag van 13.30 – 16.30 uur en donderdag van 10.00 – 16.00 uur.
    Voor evt. openingstijden in de weekenden, raadpleeg de website www.synagoge-aalten.nl
  • Museumfabriek Winterswijk, Laan van Hilbelink 6-10 van 1 juni tot eind 2018.
    Openingstijden maandag, dinsdag en donderdag van 9 – 12 uur en van 13.30 – 17.00 uur.
  • Wereld van Wenters, Meddosestraat 40 van 7 april tot eind 2018.
    Openingstijden dinsdag t/m zaterdag en op koopzondagen van 11 – 17 uur.
    www.vereniginghetmuseum.nl
  • Synagoge Winterswijk, Spoorstraat 32 15 april t/m 2 september: in de zomermaanden juli en augustus is er iedere dinsdagavond om 19 uur een rondleiding,
    Dit kan ook op aanvraag voor groepen vanaf 8 personen worden geregeld.
    www.synagogewinterswijk.nl
  • Op elke locatie is van 1 juni tot en met 1 september 2018 voor € 6,00 een combiticket te koop.
    Daarmee kunnen alle locaties tijdens de reguliere openingstijden worden bezocht.
    Synagoge Winterswijk is met combiticket te bezoeken op 26 augustus van 14 – 17 uur.

Download de flyer

Deze expositie is mogelijk gemaakt met steun van de provincie Gelderland, vfonds, Gemeente Winterswijk, Gemeente Aalten.

werk Max van Dam
werk Max van Dam
Recent Posts